CHOROBY

Parch Jabłoni

- Najgroźniejsza choroba

- W latach sprzyjających nawet 100% owoców może być porażonych

- W sezonie wykonuje się 12-15 zabiegów

- Ochrona przed parchem stanowi 50-75% całkowitych kosztów ochrony jabłoni przed chorobami i szkodnikami

- Nie nadają się do przechowywania


W przechowalnictwie - parch późny, ciemne, czarne plamy na owocach po pewnym okresie przechowywania i mogą dość licznie występować. Plamy mają rozmyte brzegi i jest to choroba tylko skórki Likwidowanie infekcji pierwotnej, następnie infekcji wtórnych. Programy hodowlane ukierunkowane są głównie na uzyskiwanie odmian odpornych na :

- parcha jabłoni

- zarazę ogniową

- Mączniaka jabłoni


Pierwsze parchoodporne odmiany: Liberty, Priam, Prima, Primula, nie weszły do szerokiej produkcji sadowniczej ze względu na niską jakość konsumpcyjną owoców. Ponad 80 parchoodpornych odmian jabłoni:

USA – enterprise, Gold Rush, Freedom, Redfree

Niemcy – Remo, Rewena, Reglindis

Czechy – Rajka, Topaz, Rubinola

Polska – Witos, Sawa


Oceniane są w wielu ośrodkach naukowych pod kątem przydatności do uprawy w różnych warunkach klimatycznych oraz cech jakościowych owoców. Bardzo mało badań nad zdolnością przechowalniczą owoców i identyfikacją chorób.

PARCH GRUSZ – Venturia pirima Objawy podobne do parcha jabłoni, mamy parch zwykły i przechowalniczy

parch
parch

Gorzka zgnilizna jabłek - tzw. oczkowanie jabłek

Jest to choroba powodowana przez grzyby z rodzaju Pezicula: P. alba, P. malicorticis. Grzyby infekują owoce, ale również powodują zgorzele kory jabłoni. Źródłem zakażeń owoców są martwe krótkopędy i rany zgorzelowe. Termin infekcji - druga połowa lata. Zarodniki konidialne są przenoszone w czasie deszczu na owoce, gdzie kiełkują i wnikają do przetchlinek. W stanie utajonym grzyb trwa do końca okresu przechowalniczego, do czasu osiągania przez owoce dojrzałości konsumpcyjnej. Objawy choroby są charakterystyczne. Są to jasnobrązowe, później ciemniejsze gnilne plamy nieco zapadnięte wokół przetchlinek. Liczba plam na owocu może być różna (od jednej do kilku). Średnica pojedynczej plamy nie większa niż 5 cm. Skórka nad plamą gnilną jest napięta, gładka i lekko błyszcząca, miąższ miękki, ale nie mokry. Odmiany podatne: Golden Delicious, Gala, Elstar, Szampion, Pinova, Ligol, Fiesta, Rubin Zapobieganie: choroby nie likwiduje przechowywanie owoców w niskich temperaturach ani w warunkach KA, ULO. Po zauważeniu pierwszych objawów należy jak najszybciej zakończyć przechowywanie. Stosuje się fungicydy zapobiegające wystąpieniu tej choroby (tabela). Ważnym zabiegiem jest lustracja sadu i usuwanie porażonych krótkopędów i leczenie ran zgorzelowych.

GORZKA ZGNILIZNA JABŁEK – Pezicula alba

- Powodują ją dwa patogeny: Pezicula alba i Pezicula malicorticis

- Objawia się tylko pod koniec przechowywania

- Miąższ staje się aromatyczny, spada jędrność

- Choroba związana ze stadium rozwojowym

- Choroba nie występuje w ULO

- Owoce nie nadają się do przetwórstwa

Gorzka zgnilizna jabłek
Gorzka zgnilizna jabłek

Szara pleśń

Jest to choroba, która poraża kwiaty, zawiązki i owoce, a sprawcą jest Botrytis cinerea. Grzyb może dokonać infekcji przez cały okres wegetacji, a szczególnie groźne są dwa okresy -kwitnienie drzew i okres poprzedzający zbiór owoców. W czasie kwitnienia grzyb zasiedla słupki i pozostaje w kielichu rozwijającego się zawiązka. Jeśli warunki są sprzyjające do jego rozwoju, to już w czerwcu, na zawiązkach pojawiają się charakterystyczne plamy suchej zgnilizny w zagłębieniu kielichowym (tzw. sucha zgnilizna przykielichowa). Grzyb może pozostawać na resztkach okwiatu przez cały sezon wegetacyjny i dać obraz patologiczny w czasie przechowywania. Niebezpieczną cechą szarej pleśni jest możliwość zakażania jabłek stykających się ze sobą, co sprawia, że tworzą się w skrzynkach gniazda gnilne i straty rosną w miarę wydłużania okresu przechowywania. Objawy gnicia powodowanego przez szarą pleśń w czasie przechowywania: brązowo plamy gnilne z czasem opanowujące cały owoc. Owoce są w miarę jędrne, marszczą się pokrywają strzępkami grzybni i zakażają jabłka zdrowe, z którymi się stykają. Odmiany podatne: Gloster, Elstar, Gala, Cortland, Mcintosh. Podstawowym zabiegiem zwalczającym szarą pleśń jabłek jest opryskiwanie kwiatów jabłoni pod koniec kwitnienia, żeby zapobiec „zasiedlaniu" kwiatów przez patogen

SZARA PLEŚŃ – Botrycis cinerea

- Dobrze rozwija się w KA, ULO jak i w zwykłej

- W opakowaniach gniazda gnijne, od porażonego owocu, który uszkadza inne w sąsiedztwie

- Nie ma wycieku soku, owoce są całe, twarde

- Objawy tej choroby można spotkać w sadzie jeszcze przy zbiorze owoców, już nawet w fazie zawiązka w okolicy kielicha

Szara pleśń
Szara pleśń

Brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych

Jest to choroba zwłaszcza odmian wcześnie dojrzewających np. Vista Bella', 'Delikates' oraz późniejszych 'Lobo', 'Cortland', a także w sadach, w których są trudności w zwalczaniu szkodników. Chorobę wywołuje Monilinia fructigena, której zarodniki rozwijają się na pozostawionych w sadzie na zimę owocach (mumie owocowe). Choroba może ujawnić się przez cały okres wegetacji, po wcześniejszym uszkodzeniu skórki owocu. Objawami choroby są ciemnobrązowe* twarde plamy gnilne z koncentrycznie ułożonymi zarodnikami. Zapobieganie brunatnej zgniliźnie drzew ziarnkowych polega przede wszystkim na niszczeniu źródeł infekcji, należytej ochronie przed szkodnikami. Wiele preparatów stosowanych do ochrony przed parchem jabłoni skutecznie zwalcza również brunatną zgniliznę drzew ziarnkowych.

BRUNATNA ZGNILIZNA JABŁEK – Monilinia fruktigena

- Poraża kilka rodzajów owoców u jabłek jeden patogen, u innych dwa patogeny (Monilinia laxa)

- Objaw w przypadku mumi po 1,5-2 miesiącach od zaobserwowania pierwszych objawów

- Choroba zranień

- Czasami objawy już na drzewie

- U śliw, skórka łatwo pęka, potem zarodniki M. laxa

Brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych
Brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych

Mokra zgnilizna jabłek

Jest to choroba jabłek powodowana złą techniką zbioru owoców. Powoduje ją kilka patogenów, najczęściej grzyby z rodzaju Penicillium. Choroba ta występuje tylko na uszkodzonych owocach. Porażone jabłka są bardzo miękkie, cieknące, mają nieprzyjemny zapach, pokrywają się niebieskozielonymi, pylącymi zarodnikami. Tylko powstanie uszkodzeń skórki decyduje o rozwoju choroby. Często jesienią przed zbiorami wieją silne wiatry. Wtedy dochodzi do spękań skórki u podstawy szypułki i w tych miejscach następuje zakażenie jabłek, zwłaszcza, jeśli w zagłębieniu szypułkowym będzie gromadzić się woda. Do infekcji jabłek może dojść bezpośrednio przed zbiorem, w czasie zbioru, a także w czasie przechowywania i wszystkich czynności przygotowujących owoce do handlu. Dlatego delikatny zbiór/delikatne przesypywanie, delikatny transport, zwalczanie szkodników uszkadzających skórkę owoców to podstawowe czynniki zwalczające chorobę. Nie bez znaczenia jest także odpowiednia higiena opakowań i pomieszczeń przechowalniczych, ponieważ brudne opakowania są źródłem choroby.

MOKRA ZGNILIZNA JABŁEK – Penicillium expansum

- Związana z uszkodzeniem jabłek przez choroby, szkodniki

- Silny zapach gnicia

- Puszysty szary nalot

- Owoc z wyciekiem, miękki, wodnisty

Mokra zgnilizna jabłek

Pleśnienie gniazda nasiennego [Alternaria ssp.] - Gloster, Aiwa Odśrodkowe gnicie jabłek [Fusarium ssp.] - Cortland, Gloster

Do zakażenia owoców tymi chorobami dochodzi w okresie kwitnienia jabłoni, podobnie jak szarej pleśni, z tą różnicą, że strzępki grzybów przerastają do komór nasiennych lub miąższu otaczającego komory nasienne. Pleśnienie gniazda nasiennego ogranicza się do rozwoju wewnątrz gniazda nasiennego, a odśrodkowe gnicie powoduje gnicie miąższu - jest on brązowy, szklisty, z przebarwieniami różowymi lub czerwonymi. Obecność grzybów w środku jabłka przyspiesza ich dojrzewanie. Porażone owoce wcześniej się wybarwiają, barwa zasadnicza skórki zmienia się w żółtą i jabłka zaczynają opadać. Na zewnątrz jabłka nie widać żadnych objawów chorobowych. Dlatego porażone owoce, które nie opadają, mogą zostać zebrane i umieszczone w chłodni. Takie jabłka w czasie przechowywania będą gniły.

pleśnienie

Szklistość miąższu

Objawy szklistości miąższu pojawiają się już w sadzie, w końcowym okresie wzrostu owoców. Opanowane partie miąższu na skutek wysycenia przestworów komórkowych wodą przybierają szklisto przeźroczysty wygląd. Pierwsze objawy rozpoczynają się od wiązek sitowo-naczyniowych i są widoczne dopiero po przekrojeniu jabłek. W dalszej kolejności szklistość opanowuje głównie tkanki w kierunku komór nasiennych, choć czasami można ją zauważyć przez skórkę owocu. Jabłka opanowane tą chorobą w niewielkim stopniu mogą wrócić do stanu normalnego, zwłaszcza, gdy są przechowywane w nieco wyższej temperaturze. Jednak w razie opanowania większej części miąższu objawy nie ustępują i wówczas wcześniej pojawiają się objawy rozpadu. Szklistość występuje na jabłkach odmiany 'Close', 'James Grieve', 'Witos' oraz w mniejszym stopniu na odmianie 'Gloster'.

Chorobie sprzyjają długotrwałe okresy upałów i suszy w okresie wegetacji oraz znaczne wahania temperatur przed zbiorami. Powodem wystąpienia szklistości jest niskie stężenie wapnia w owocach. Opryskiwanie roztworami solami wapnia ogranicza występowanie tej choroby (patrz gorzka plamistość podskórna)

Szklistość miąższu
Szklistość miąższu

Gorzka plamistość podskórna

Pierwsze objawy choroby mogą wystąpić na owocach już w sadzie w postaci lekko zagłębionych, intensywnie zielonych plam średnicy 3-5 mm, pojawiających się głównie od strony kielicha. Z upływem czasu plamy brązowieją, a miąższ owocu w miejscu plamy wysycha i staję się gąbczasty. Zdarza się, że martwa tkanka miąższu jest głębiej pod skórką i w ogóle nie widać jej na powierzchni jabłka (np. u odmian 'Gloster', 'Elise', 'Boskoop'). Niekiedy plamistość rozwija się dopiero po zbiorze owoców, ale o jej wystąpieniu decydują czynniki działające w sadzie.

Przyczyną gorzkiej plamistości podskórnej jest niedobór wapnia w owocach, który może wystąpić mimo obecności tego składnika w glebie. Podatność jabłek na GPP wzrasta wraz ze zwiększeniem się stosunku potasu do wapnia w miąższu. Bardziej podatne są jabłka duże, zwłaszcza pochodzące z drzew młodych lub słabo owocujących, np. po przymrozkach.

Poszczególne odmiany jabłoni różnią się znacznie podatnością na GPP. Do odmian najbardziej wrażliwych na tę chorobę należą: 'Szampion', 'Jonagold', 'Koksa Pomarańczowa', 'Red Boskoop', 'Gloster'. W mniejszym stopniu ulegają chorobie jabłka odmiany 'Cortland'.

Zapobieganie chorobie polega na stosowaniu właściwych dawek nawozów potasowych (nadmiar potasu sprzyja chorobie), a przede wszystkim na 5-krotnym opryskiwaniu drzew roztworami soli wapnia w odstępach mniej więcej dwutygodniowych. W programie opryskiwań trzeba zwrócić uwagę na właściwy dobór preparatu i jego stężenia, zależnie od pogody i wieku liści. Opryskiwań nie należy prowadzić w słoneczny i upalny dzień, a wykonanie zabiegu można opóźnić o kilka dni bez żadnej straty. Jeśli mimo to jest ciągle gorąco, należy opryskiwanie przeprowadzić wieczorem, gdy nastąpi spadek temperatury powietrza. Jeśli od ostatniego opryskiwania nie było deszczu, powinno się opóźnić kolejne i zastosować niższe stężenie. W takich, bowiem warunkach (przy stosowaniu chlorku wapniowego) zwiększa się ryzyko uszkodzeń liści, aż do ogołocenia pędów z liści włącznie, co można było obserwować w 1994 roku. Korzystny wpływ wywiera też cięcie letnie oraz przestrzeganie właściwego terminu zbioru; choroba rozwija się silniej na jabłkach przedwcześnie zerwanych z drzew.

Gorzka plamistość podskórna

Rozpad mączysty

Miąższ owoców traci swoją jędrną konsystencję, staje się sypki i kaszowaty. Przy znacznym zaawansowaniu rozpadu skórka pęka, zwykle prostopadle do osi jabłka, odsłaniając biały miąższ. Choroba jest przejawem przejrzewania i starzenia się prowadzącym w konsekwencji do fizjologicznego obumarcia owocu. Występuje silniej na owocach dużych, zwłaszcza z drzew młodych, w sadach silniej nawożonych azotem.

Zapobieganie tej chorobie polega na stwarzaniu warunków opóźniających dojrzewanie owoców, tj. na przestrzeganiu właściwego terminu zbioru, szybkim schłodzeniu owoców po zbiorze, przechowywaniu ich w niższej temperaturze, najlepiej w chłodni z KA lub ULO. Warto też wiedzieć, że jabłka zawierające więcej wapnia oddychają wolniej, a zatem dojrzewają później, co również może spowodować ograniczenie występowania choroby.

Rozpad mączysty

Rozpad chłodniczy

Objawami choroby jest brązowienie miąższu na zewnątrz wiązek sitowo-naczyniowych. Często miąższ tuz pod skórką pozostaje biały i z tego powodu w początkowym okresie zaburzenie jest niewidoczne z zewnątrz. W późniejszych stadiach skórka przybiera barwę wodnistoszarą, a miąższ odznacza się sfermentowanym smakiem. Przyczyną choroby jest przechowywanie owoców w zbyt niskiej dla nich temperaturze. Podatne na rozpad chłodniczy są jabłka odmian 'Red Boskoop', Jonatan', 'Koksa Pomarańczowa', 'Mcintosh'. Owoce odmian wrażliwych należy przechowywać zwłaszcza w pierwszych dwóch miesiącach w temperaturze 3-4 °C. Dostateczna zawartość wapnia w owocach nie ogranicza tej choroby (z wyjątkiem 'odmiany Jonatan')

Rozpad wewnętrzny

Przejawia się mięknięciem i brązowieniem miąższu. Początkowo ciemniej miąższ tuż pod skórką, z czasem ciemnieje też skórka owocu. Rozpad pojawia się zwykle koło zagłębienia kielichowego i często opanowana jest tylko jedna strona owocu. Ponieważ objawy rozpadu wewnętrznego występują w charakterystyczny sposób na poszczególnych odmianach, rozróżnia się rozpad Jonatana, rozpad Mclntosha, rozpad Szampiona. Forma tych rozpadów różni się wyraźnie od rozpadu starczego (mączystego) i rozpadu chłodniczego.

Wszystkie rozpady występują głównie na owocach dużych, zwłaszcza pochodzących z drzew młodych. Przyczyną jest niedostateczna ilość wapnia w owocach lub zbyt wysoki Chorobie stosunek potasu do wapnia. Zbrązowienie przygniezdne

Objawem tej choroby jest początkowo zaróżowienie a później brązowienie miąższu głównie wokół gniazda nasiennego. W przypadku jabłek odmiany Mcintosh objawom tym towarzyszy brązowienie skórki w zagłębieniu szypułkowym. Pierwsze oznaki choroby mogą wystąpić już w grudniu i nasilają się pod koniec okresu przechowywania, zwłaszcza po przeniesieniu owoców do temperatury pokojowej. Zbrązowienie przygniezdne objawia się silniej po chłodnym i pochmurnym okresie wegetacji. Również wysokie nawożenie azotem i wczesny zbiór jabłek sprzyjają chorobie.

Najwrażliwsze na zbrązowienie przygniezdne są jabłka odmiany 'Mcintosh', a także 'Fantazja', 'Spartan', 'Gloster' i 'Jonagold'. Chorobie należy zapobiegać poprzez unikanie przedwczesnego zbioru owoców i przechowywanie w temperaturze powyżej 0 °C. W chłodniach KA, w których utrzymywany jest zalecany skład powietrza, zbrązowienie przygniezdne nie występuje w ogóle.

Oparzelizna powierzchniowa

Objawy choroby widoczne są na skórce jabłek w postaci nieregularnych, herbacionobrązowych plam o niewyraźnych kształtach, podobnych do plam po oparzeniu skórki gorącą wodą Plamy te ukazują się po kilku miesiącach przechowywania, najczęściej po stronie pozbawionej rumieńca. Po przeniesieniu jabłek z chłodni lub przechowalni do temperatury pokojowej nasilenie oparzelizny wzrasta; przy dużym nasileniu choroby cała powierzchnia owocu może być objęta plamami. Chorobę najczęściej spotyka się na owocach takich odmian jak 'Cortland', 'Mutsu', 'Golden Delicious'.

Chorobie ulęgają częściej owoce drobne i zielone oraz zebrane wcześniej (różnice w dojrzewaniu owoców w obrębie tej samej korony są znaczne - należałoby zbierać owoce dwukrotnie).

Do czynników sprzyjających większej podatności jabłek na oparzeliznę powierzchniową zalicza się wyższą zawartość azotu w owocach i wysoką temperaturę w ostatnich tygodniach przed zbiorem. Zwiększenie zawartości wapnia w jabłkach oraz wietrzenie komór w przypadku składowania owoców w przechowalni zwykłej zmniejszają występowanie oparzelizny powierzchniowej. Przechowywanie owoców w chłodni KA ogranicza nasilenie choroby zwłaszcza, gdy po wypełnieniu komory szybko obniżymy w niej stężenie tlenu.

Oparzelizna powierzchniowa
Oparzelizna powierzchniowa

Plamistość Jonatana, Elise

Choroba objawia się w postaci okrągłych, brązowych plam, o średnicy 2-4 mm obejmujących tylko skórkę. Objawy występujące na stronie zarumienionej owocu są zwykle czarne. Przy bardzo silnym opanowaniu jabłek, plamy czasami zlewają się. Z czasem skórka w miejscu plam zamiera i staje się podatna na infekcje grzybów. Plamistość występuje silniej na jabłkach dużych, późno zebranych, późno schłodzonych i przechowywanych w wyższej temperaturze. Najwrażliwsze są u tych odmian owoce najciemniej wybarwione. Podlegają tej chorobie również owoce odmian 'Idared'. Chorobie należy zapobiegać poprzez unikanie późnego zbioru owoców i szybkie ich schłodzenie po zbiorze. Plamistość najsilniej występuje w przechowalni. Warto też wiedzieć, że dobre wyniki daje opryskiwanie drzew roztworami soli wapnia i nie przechowywanie zbyt długo jabłek intensywnie wybarwionych.

Plamistość Jonatana

Plamistość przetchlinkowa

Choroba objawia się w postaci brązowych plam wokół przetchlinek. Opanowana skórka lekko zapada się, a przetchlinki sprawiają wrażenie małych wyniesionych wysepek. Objawy przypominają nieco plamistość 'Jonatana', ale plamy nie są nigdy czarne a w centrum każdej plamy widoczna jest przetchlinka. Natomiast różnica między gorzką plamistością podskórną polega na tym, że w przypadku plamistości przetchlinkowej plamy obejmują tylko skórkę, nie sięgając w głąb miąższu. Choroba występuje silniej na jabłkach zawierających mniej wapnia. Można jej zapobiegać, podobnie jak w przypadku GPP, poprzez pozakorzeniowe nawożenie wapniem. Odmiany podatne nie powinny być zbyt długo przechowywane.

Korkowacenie gruszek Objawy choroby przypominają GPP na jabłkach. Skorkowaciałe, brązowe grupy komórek występują wokół zagłębienia kielichowego opanowując czasami miąższ do 1 cm pod skórką. Skórka owoców jest zdeformowana - pojawiają się liczne wklęśnięcia i wypukłości. Owoce opanowane wcześnie żółkną, miękną i przejrzewają. Korkowacenie występuje na gruszkach odmian 'Lukasówka' i Triumf Packhama'. Występowanie choroby związane jest z wyższą zawartością magnezu oraz wyższą proporcją K/Ca w owocach. Zabiegi agrotechniczne zwiększające zawartość wapnia w owocach ograniczają jej występowanie. Zapobieganie chorobie polega głównie na unikaniu wysokiego nawożenia potasem, a zwłaszcza na kilkukrotnym opryskiwaniu drzew solami wapnia.

POWRÓT DO GŁÓWNEJ